MAAK JE EIGEN MUNT!

Lokale munten kunnen de wereldeconomie weer opbouwen. Leve de de capivaris, de  BerkShares, Havelblüte, de North Folk Share, de Terra en de Civic!

Inmiddels zijn er duizenden nieuwe ‘bankdirecteuren’ in de wereld, die nieuwe munten laten drukken omdat ze een eerlijker geldsysteem willen. Sinds de kredietcrisis neemt het aantal lokale munten toe. Zo is onlangs in North Folk, een stadje in Californië de north folk share geïntroduceerd om de werkloosheid – bijna 16 procent – terug te dringen. In de door armoede geteisterde Braziliaanse gemeente Silva Jardim moet de verlichting komen van de capivaris, een van de 63 lokale munteenheden in Brazilië. Niemand weet precies met hoe veel, omdat het nergens centraal wordt gedocumenteerd, maar specialisten schatten dat er wereldwijd zo’n 5000 complementaire munten waren voor de crisis in 2007 uitbrak en dat dit nu meer dan verdubbeld is.

Met de nieuwe munten gaan de initiatiefnemers de kredietcrisis te lijf. En met goede reden. Want het huidige financiële systeem faalt. Terwijl politici en economen naarstig naar oplossingen zoeken, nemen burgers het initiatief voor complementaire munten die alleen in de regio kunnen worden uitgegeven, vaak ook alleen bij lokale, zelfstandige ondernemers of alleen om streekproducten te kopen. Zo stimuleren ze de lokale economie. Het probleem is helder. In ons financiële systeem moet geld rollen. Hoe hoger de omloopsnelheid, des te beter het is voor de economie. Maar door de crisis geven mensen minder geld uit. Veel complementaire munten zorgen er juist voor dat geld snel wordt uitgegeven. De reden daarvoor is een speciaal trucje: na een vastgestelde tijd, vaak een kwartaal, verliest het geld een deel van zijn waarde. Wie een complementaire munt heeft, wordt daardoor aangespoord het snel weer uit te geven. Dit wordt in Duitsland Schwundgeld genoemd – letterlijk: verdwijngeld. Hoe vaker geld wordt uitgegeven, des te meer effect het heeft.

Koffieverkoper Kellermann heeft een winkel met regionale, biologische producten. Hij betaalt leveranciers en kleine opknapbeurten deels in regiogeld. ‘In mijn ogen deugt het huidige geldsysteem niet’, zegt hij. ‘Als ik een huis koop, betaal ik belachelijk veel rente. Alles loopt via banken, die hoge commissies vragen.’ De Havelblüte – een samenvoeging van de lokale rivier en het Duitse woord voor nepgeld – werd opgezet in 2006, even voor de crisis uitbrak, om te laten zien dat een ‘eerlijker geldsysteem’ mogelijk was. ‘De financiële problemen die er nu zijn, geeft de noodzaak van complementair geld des te meer aan’, zegt Kellermann. Er is 20.000 Havelblüte in omloop. Tachtig winkels accepteren het. Dat is niet meer of minder geworden door de crisis. ‘Wel krijgen we steeds meer vragen en is er veel meer interesse van ondernemers’, weet Kellermann. ‘In mijn winkels wordt drie keer per dag met Havelblüten betaald.’ Susan Witt, medeoprichter van BerkShares, de lokale munt in de Amerikaanse staat Massachusetts, bevestigt de toename in belangstelling. ‘Voor de crisis had onze website 5000 hits per dag, na de crisis 10.000.’

Volgens de Belgische econoom Bernard Lietaer heeft de nieuwe crisis de noodzaak van nieuwe munten alleen maar versterkt. Hij is wereldwijd de specialist op het gebied van alternatieve betaalsystemen en schreef er meerdere boeken over. ‘Tussen 1970 en 2010 waren er wereldwijd 421 financiële crises’, zegt hij. ‘Tijdens iedere crisis nam het aantal munten en ruilhandel toe. In de jaren zeventig bijvoorbeeld, maar ook na de Tweede Wereldoorlog, toen men betaalde met sigaretten.’ Zo stimuleert de crisis handel in alternatieve munten.

De alternatieve munteenheden bestaan gewoon naast de huidige euro, dollar of pond en zijn meestal een op een in te wisselen bij deelnemende bedrijven. Er zijn naast verdwijngeld nog andere soorten, zoals de ruilhandel van TradeXChange, ook wel barter genoemd. Waarschijnlijk heeft iedereen wel eens met alternatief geld betaald, want ook spaarprogramma’s als airmiles zijn alternatieve betaalsystemen. Evenals virtueel goud in het onelinercomputerspel World of Warcraft. Het grote voordeel van complementaire munten is dat ze het financiële systeem flexibeler maken, stelt Lietaer. De economie van geldcirculatie is volgens hem ‘een uitermate complex netwerk’, dat met slechts een enkele muntsoort altijd instabiel zal zijn. ‘Het is net als met een ecosysteem’, verduidelijkt Lietaer. ‘Een bos met alleen maar dennenbomen is veel minder efficiënt dan een met verschillende bomen. Diversiteit in de natuur en in de economie is ontzettend belangrijk.’ Juist nu, tijdens de crisis, is behoefte aan diversiteit en flexibiliteit, volgens Lietaer. Hij pleit voor munten op verschillende niveaus en regio’s. Zoals een globale munt, die hij de Terra noemt, voor de macro-economische handel. Daarnaast landelijke munten, voor de nationale handel. Maar ook stadsmunten en valuta voor wijken. ‘Ze hebben allen verschillende doelen. Neem de wijkmunt, die wordt gebruikt om dingen in de buurt van te betalen. Zoals alles op en om de straat als verlichting en groen.’

Het succes van alternatieve betaalsystemen is niet alleen maar theorie. Het grote doel van de vele munteenheden is om het wonder van Worgl te herhalen. Tijdens de grootste crisis van de vorige eeuw in de jaren dertig benadrukte de Duitse zakenman Silvio Gessell dat geld een ruilmiddel was, dat dus niet bedoeld was om op te potten. Hij bedacht daarom Freigeld, een vorm van verdwijngeld. In 1932 werd zijn idee in de praktijk gebracht in het Oostenrijkse stadje Worgl, waar 30 procent van de 4500 inwoners werkloos was. Iedere maand moesten de bezitters een zegel kopen, tegen 1 procent van de waarde van het biljet, als ze het niet uitgaven. Daardoor ontstond een prikkel om het geld snel uit te geven, zodat het geld bleef rollen. In zijn boek Het geld van de toekomst rekent Lietaer uit dat de munt in nog geen anderhalf jaar leidde tot een enorme economische activiteit. De investeringen in productieve goederen verdubbelden vergeleken met het jaar daarvoor. Het geld dat werd verdiend aan mensen die een procent extra betaalden omdat ze hun geld niet binnen een maand uitgaven, bekostigde zelfs een gaarkeuken, die zo’n 220 gezinnen voedde.

De centrale bank zag regio-geld als een ongrijpbare concurrent voor de nationale munt. De vermaarde Britse econoom John Maynard Keynes wijdde in zijn General theory of employment, interest and money een hoofdstuk aan het zegelgeld van Worgl. In de jaren dertig kende Amerika ook 6000 complementaire munteenheden, tot ze verboden werden.

We zijn bijna tachtig jaar verder en opnieuw is er een grote crisis. De cijfers van de toename van het aantal munten lijken indrukwekkend. In Duitsland, een van de weinige landen dat regiogeld goed centraal documenteert, steeg het aantal regiomunten de afgelopen zeven jaar van 15 naar 60. Maar echt invloedrijk is het nog niet. Regiogeld maakt bij onze oosterburen slechts 0,003 procent uit van het geld dat in omloop is. Toch zijn er ook al succesverhalen. Zoals de barter WIR in Zwitserland, die op basis van ruilhandel werkt, net als het Nederlandse TradeXchange. WIR ontstond na Worgl in 1934. Een jaar later had het 2950 leden. Momenteel kent de WIR 80.000 leden en het heeft een volume van 2,5 miljard Zwitserse francs (bijna 2,1 miljard euro). In een wetenschappelijk artikel voor de Journal of economic behavior & organization toonde de Amerikaanse econoom James Stodder aan dat de WIR tussen 1948 en 2003 anticyclisch werkte: als het economisch goed gaat, wordt er weinig gebruikgemaakt van de WIR, maar als het slecht gaat, neemt de activiteit in de WIR toe. ‘Bedrijven wisselen dan onderling meer diensten uit in WIR dan in de euro’, legt Stodder uit, die professor aan Rensselaer Polytechnic Institute in Hartford is. ‘De een verft andermans zaak en laat van het verdiende krediet de administratie door een derde doen. De WIR creëert werk en geld in economische zware tijden. De Zwitserse frank en WIR vullen elkaar aan.’ En juist dat maakt alternatieve munteenheden geschikt tijdens de crisis. Precies wat Stodder in zijn onderzoek aantoont, lijkt nu aan de gang in het door de crisis zo hard geraakte Griekenland. Het afgelopen jaar groeide het ruilhandelsnetwerk Volos van 50 naar 400 deelnemers. Het parlement creëerde zelfs een wet om netwerken van alternatieve betaalsystemen te stimuleren, door ze een non-profitstatus te verlenen met belastingvoordeel.

Volgens Lietaer zou Griekenland een apart financieel systeem voor steden die weinig geld hebben moeten invoeren. Lietaer pleit voor de introductie van civics, waarbij een civic staat voor een uur werk dat voor de gemeenschap wordt gedaan. Stel dat iedereen jaarlijks honderd uur moet voldoen, door straten te maken of de administratie te doen. Wie geen of weinig werk heeft, kan veel meer doen. Wie wel werk heeft minder. ‘Die twee groepen handelen in civics op een markt. De werknemer koopt 100 uur van werklozen, die zo geld verdienen. De Civic creëert werk, gaat armoede tegen en klaart de noodzakelijke klussen in een stad zonder geld.’

Tot nog toe zorgt de crisis weliswaar voor meer interesse en een explosie aan munteneenheden, maar nog niet tot een nieuw wonder van Worgl. Twee belangrijke stappen zijn nog niet gezet. De meeste bankdirecteuren zijn, net zoals Kellermann, hobbyisten. Ze willen vernieuwende geldsystemen, maar hebben ook nog een eigen zaak en weinig tijd om het groots en professioneel uit te bouwen. Kellermann: ‘Hoe meer krediet we verlenen, des te meer tijd het kost om te berekenen welke kosten we hebben en hoe we deze doorberekenen.’ ‘We moeten inderdaad nog nieuwe stappen maken door nog meer impact te krijgen’, zegt Witt van de Amerikaanse BerkShares. ‘Er zijn sinds 2006 al 3,5 miljoenen BerkShares uitgegeven. Dat is heel veel, maar we zijn nog lang niet zo succesvol als we willen zijn.’ Stodder voegt toe: ‘De munten van de afgelopen jaren staan nog in de kinderschoenen, de grote verandering moet nog komen.’ En het allerbelangrijkste daarvoor is om vertrouwen te winnen. Hoe meer mensen en vooral hoe vaker ze regiogeld gebruiken, des te effectiever het wordt en hoe flexibeler en diverser ze de economie maken. De economische crisis en onvrede over het huidige financiële systeem werkt de nieuwe munteenheden in de hand. Want als de huidige opmars van nieuwe systemen doorzet, zullen ze in de toekomst echt invloed hebben en het systeem vergaand veranderen.

Je eigen bank oprichten:

Het zijn maar zes stappen naar een lokale munt.

  1. 1. Benader deelnemers. Het heeft pas zin om geld te drukken als mensen het ergens kunnen uitgeven. Meer dan vijftig winkels die streekproducten verkopen, is een goed startpunt.
  2. Beslis of je verdwijngeld wilt of niet. Als geld waarde verliest na een bepaalde tijd, wordt het sneller uitgegeven. Maar het kan potentiële gebruikers ook achterdochtig maken.
  3. Bepaal hoe veel geld je wilt verspreiden. Begin niet met te veel, het heeft geen zin als winkeliers duizenden biljetten in kas hebben die niet worden gebruikt.
  4. Zoek een betrouwbare drukkerij en denk om veiligheidskenmerken, zoals watermerken.Houdt een administratie van de transacties bij en deel de informatie met deelnemers.
  5. En meld je aan bij de Belastingdienst. Over de transacties dien je belasting te betalen.
  6. De laatste, allerlastigste en ook meest cruciale stap: win vertrouwen. Zonder vertrouwen is geld niets waard en wordt het niet gebruikt.

Ingekort en bewerkt artikel van Robert Visscher in de ODE van juli/augustus 2012

Over resoundeffects

Mijn naam is Gabriele van Doorn, ik woon in Heerlen - Parkstad Z.Limburg. * mijn website is te vinden op: www.klank-kleur.nl/ * en U kunt me vinden op: http://nl.linkedin.com/in/gabrielevandoorn
Dit bericht werd geplaatst in Maatschappelijk en getagged met , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

2 reacties op MAAK JE EIGEN MUNT!

  1. Leah zegt:

    Hi there! This post could not be written any better!
    Looking at this post reminds me of my previous roommate!
    He continually kept preaching about this. I most certainly will send
    this article to him. Pretty sure he’ll have a very good read. Many thanks for sharing!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s