BASIS-EMOTIES

CMensen hebben het idee dat anderen altijd wel aan de uitdrukking op hun gezicht kunnen zien hoe ze zich op dat moment voelen. De gezichtsuitdrukking speelt inderdaad een belangrijke rol bij het herkennen van emoties, maar toch blijken we niet elke gezichtsuitdrukking even goed te kunnen interpreteren. Paul Ekman, professor psychologie aan de universiteit van Californië deed uitgebreid onderzoek naar gezichtsuitdrukkingen van mensen en bevestigde de volgende zes basisemoties:illgabr.2

  • Boosheid
  • Vreugde
  • Verdriet
  • Angst
  • Afschuw
  • verrassing

Deze basisemoties worden overal ter wereld op dezelfde en juiste wijze aan de gezichtsuitdrukking van de mensen herkend. Ook kinderen die zowel doof als blind geboren zijn blijken in staat hun gevoelens te uiten door middel van deze universele mimiek. Er kan dus worden geconcludeerd dat het uiten van deze basisemoties door middel van mimiek aangeboren is. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld gebaren waarvan de betekenis per cultuur kan verschillen.

Geluk. Verdriet. Walging. Verbazing. Woede en Angst. Het zijn de 6 basisemoties die de kijk op ons leven beïnvloeden. Samen met je bewustzijn en je ervaringen bepalen deze gemoedstoestanden hoe je je voelt. Gevoelens lijken lastig wetenschappelijk te onderbouwen, en meer geschikt voor schrijvers en andere kunstenaars. Maar toch: wat vindt er in je hersens plaats als je bang bent, of luistert naar je favoriete muziek? Daar kun je best enige zinnige dingen over zeggen.

Om uit te vinden of emoties aangeleerd zijn of aangeboren, deed Paul Ekman in de zestiger jaren proeven met stammen op Nieuw Guinea die nog nooit een vreemdeling hadden gezien, laat staan tv of reclame kenden. Hij liet ze foto’s zien van bepaalde gezichtsuitdrukkingen: ze moesten aanwijzen wat voor gezicht  je bijv. zou trekken als je kind overleden was. Andere stamleden liet hij deze gezichten zelf trekken. Het bleek dat iedere gezichtuitdrukking die hoorde bij een bepaalde emotie, bij deze stammen exact hetzelfde was als in onze westerse wereld.

DNA klHet laten zien van onze emoties zit dus ergens diep geworteld. Ze zijn dan ook een bijzonder krachtig middel om je uit te drukken, vooral de lach die ver kan dragen en door passanten of omstanders kan worden gehoord. Lachen kan ook aanstekelijk werken, een bepaalde situatie relativeren. Of huilen, dat gezien en gehoord wordt kan weer emoties van medelijden of mededogen bij de waarnemer uitlokken. Terwijl anderen uit onmacht er juist voor weglopen of wegkijken, dit negeren.

Ondanks de aangeboren factor, valt er tijdens je leven nog een hoop te leren over emoties. Neem nou bijvoorbeeld afkeer of walging. Paul Rozin, een professor aan een Amerikaanse universiteit, liet mensen, van jong tot oud, in een speciaal laboratorium met van alles bezig zijn. Het blijkt dat je al heel snel weet als kind wat je kunt eten en wat niet. Maar een driejarig kind duwt geen krijtje in zijn mond. Niet omdat dat perse vies zou zijn (hij heeft het waarschijnlijk nog nooit geproefd), maar omdat het kind geleerd heeft dat het niet hoort. Het besef van “verontreiniging” duurt langer om onder de knie te krijgen. Als je een kakkerlak in een glas sinas dompelt en weer eruit haalt, zal een volwassene daarna de sinas niet meer drinken. Kleine kindjes beseffen echter nog niet, dat iets wat je niet ziet van het insect is achtergebleven: dat moet je leren van je ouders.

Zo wordt het allereerste begin van de emotie “walging” gemaakt. Uiteindelijk ontwikkelt walging zich van iets dat primair met eten te maken heeft tot een veel breder scala. Ook racistische leuzen kunnen walging oproepen wanneer je deze reactie waarneemt bij je ouders als je oud genoeg bent om het totale plaatje van oorzaak en gevolg te overzien.

Ouders onderschatten vaak hoe groot hun invloed is wat betreft reacties op bepaalde gebeurtenissen. Ze onderschatten de voorbeeldfunctie, die ze hebben en hoe gemakkelijk een kind hun gedrag en gewoontes kopieert.

illgabr6Het deel van emoties dat al vanaf de geboorte in jezelf geworteld is, bevindt zich in het limbisch systeem. Dat is een wat dieper gelegen deel van je hersenen dat alle zoogdieren van af het begin van de evolutie hebben meegekregen. Vroeger dacht men dat dit systeem in principe ondergeschikt was aan onze rationele grote hersenen, maar op bepaalde momenten de overheersing van je lichaam volledig overnam: je werd overmand door emotie. Hoewel dit op bepaalde momenten zo kan voelen, weten we inmiddels dat emotie rationeler is dan gedacht. Dat bewijzen onder andere de “aangeleerde walging”  als proeven – emoties kunnen dus ook met leren te maken hebben – en het feit, dat je bijvoorbeeld ook medelijden kunt voelen wanneer je op tv vluchtelingen ziet bij het journaal – je kunt dus medelijden hebben met bewegende beelden zodra je rationele zelf de betekenis van die beelden beseft. Ook kun je terugdenken aan een emotionele gebeurtenis uit je verleden en nog steeds iets voelen, maar nu zonder je zelfbeheersing kwijt te raken – emoties worden dus ook opgeslagen en je kunt er gecontroleerd mee omgaan.

Helaas experimenteren wetenschapper er op los en vergeten vaak dat mensen levende wezens zijn. Vooral in de psychiatrie schijnen nauwelijks grenzen te bestaan wat betreft toelaatbaarheid. Dus begon dr. Heath uit New Orleans in de vijftiger  jaren met het toedienen van elektrische stimuli op het hoofd van mensen met zware stoornissen. Van epileptici tot psychopaten: ze kregen elektroden op hun hoofd waardoor stroomstoten konden worden toegediend gedurende een periode van dagen tot enkele weken. Deze experimenten waren wetenschappelijk zeer boeiend, maar de filmopnamen ervan stootten veel ethici en collega’s tegen de borst. Verkrampingen en duidelijke uitingen van pijn. Vastgebonden mensen die schreeuwden, machteloos overgeleverd aan artsen die met hen deden wat toch velen aanvoelden als onnatuurlijk. Mensen die na zo’n behandeling achterbleven als zombies, nauwelijks bewust van hun omgeving. Terwijl men nauwelijks of niets te weten kwam over de complexe werking van de hersenen.

Recentere PET-scans laten echter een iets genuanceerder beeld zien. Walging heeft een duidelijk gebied dat erbij betrokken is, de insula.

Ook bij angst zijn er bepaalde structuren te ontdekken en delen van de hersens vertonen dan duidelijk meer hersenactiviteit. Maar bij de andere emoties…? De moderne wetenschap is wat dat betreft nog geen stap verder en er wordt veel over gespeculeerd. Wel vinden ze steeds meer aanwijzingen dat er ook diverse chemische stofjes bij gevoelens betrokken zijn. Ons lichaam maakt zijn eigen drugs aan voor een gelukkig en ontspannen gevoel: endorfinen. Deze zijn echter pas zo’n twintig jaar geleden pas ontdekt en bleken chemisch ontzettend te lijken op de drugs en pijnstillers die mensen al heel lang gebruiken: cocaïne, heroïne en morfine. De effecten van onze interne chemiefabrieken zijn milder, maar de stofjes die zij maken zijn ook best verslavend: een marathonloper voelt zich prettig door de endorfinekick na het lopen. En je wordt blij van het luisteren naar je favoriete muziek, omdat dan ook weer deze stofjes vrijkomen.

Duidelijk is wel dat emoties niet zomaar één of ander primitief overblijfsel uit vroegere tijden zijn, maar een essentieel onderdeel voor ons bestaan en ons functioneren. Dat ze ten grondslag liggen aan onze motivatie, dat wat ons aanzet om iets te doen.

Daarbij bestaat er ook nog een duidelijk verschil tussen emoties en aandrang. Aandrang is aangeboren en nodig om te overleven en daarvoor hebben we primair warmte, voedsel en veiligheid nodig.

Al bij onze geboorte weten we dat we hiervoor in de eerste plaats van onze moeder afhankelijk paardzijn middels zogen en koesteren. Als de moeder echter dit niet kan geven, om welke reden dan ook, zullen we krijsend aangeven dat we dit NODIG hebben, maar hier kunnen al beschadigingen ontstaan richting toekomstige emoties.          Onze samenleving wordt eveneens gecompliceerder en zo ook onze reacties op onze omgeving waarbij we dus te maken krijgen met het verschil tussen emoties en gevoelens.

Naast de zes eerdergenoemde basisemoties onderscheiden we nog:

  • Acceptatie                – flexibel kunnen zijn t.a.v. interactie met de omgeving
  • Afgunst/ Jaloezie  -komt vaak voor uit onzekerheid of een laag zelfbeeld, maar kan op jonge leeftijd ook wijzen op willen overheersen of nooit genoeg hebben aan…..
  • Berouw                      -intuïtief weten dat je iets fout gedaan hebt, de drang om iets te corrigeren of duidelijk te maken, grondslag voor ons geweten
  • Bewondering         -ergens eerlijk van kunnen genieten, ontluikende creativiteit en zucht naar kennis
  • Boosheid /Haat     -machteloosheid, gekwetstheid, gevoel voor rechtvaardigheid, onbeheersbare drang om een bepaalde visie op te leggen aan de omgeving, angst voor bepaalde veranderingen, die als bedreigend voor zichzelf (eigen leefwereld) worden ervaren….
  • Hoop                          -geloven in het onmogelijke, maar ook gebrek aan acceptatie
  • Liefde                       -het vermogen om te delen, je te verbinden met iets –iemand- of je omgeving en acceptatie
  • Verliefdheid           -zintuiglijke en fysieke aantrekkingskracht tot één bepaald persoon, drang tot voortplanting
  • Minachting            -afwijzing van andermans mening, afsluiten voor verdere groei
  • Schaamte /Spijt     -besef van fout eigen fout gedrag, behoefte om schoon schip te maken, behoefte om iets te veranderen, maar helaas vaak aangeleerd
  • Schuldgevoel        -heeft vaker een religieuze achtergrond, werkt vaak verlammend en soms een verlies van realiteit  
  • Verveling               -gevoel van leegte, gebrek aan creativiteit
  • Wanhoop              -crisis situatie waar je zonder hulp of zonder overgave niet uitkomt

Me er van bewust zijnde, dat de omschrijving slechts een fractie weergeeft hoop ik toch duidelijk gemaakt te hebben dat opvoeding en de instelling waarmee de ouders in het leven staan van grote invloed is op de vorming van deze emoties.

Maar het geeft nog geen volledig antwoord omtrent wat exact emoties zijn en beschrijft uiteindelijk maar een heel klein deel van het enorme terrein dat nog moet worden onderzocht. In onze westerse wereld worden onderzoeken vooral rationeel benaderd en betreffen merendeels de fysieke kant. Waarom niet eens levensbeschouwelijk of filosofisch?

Het Boeddhisme formuleert het volgende

“Emotie is de gewoonte, gehecht te zijn aan alles wat we meemaken, hetgeen ertoe leidt dat ons ego automatisch de ervaringen in een bepaald hokje plaatst.”

kosmisch bewustzijnDes te sterker de gehechtheid is, des te krachtiger onze reacties, tot we uiteindelijk op het punt terechtkomen waar de emotie in ons bewustzijn ‘doorbreekt’ en het gevoel manifesteert dat we gewoonlijk emotie noemen.

Drie  acties [aantrekking. afwijzing en onwetendheid] worden de drie basisvergiften genoemd, waarbij nog twee anderen komen: onze eigen ervaring die ten onrechte trots kan doen ontstaan; onze positie ten aanzien van de ander kan jaloersheid voortbrengen. Deze vijf emoties tezamen zijn binnen het Boeddhisme de vijf vergiften. Het woord vergift is gebruikt omdat deze reacties onze geest vergiftigen en het verschijnen van innerlijke wijsheid verhinderen.

Binnen verschillende religies, kloosterorden, bewegingen die transcendentie voorstaan, verschillende broederschappen en inwijdingsorden neemt het onder controle krijgen, het opgeven of het buitensluiten van emoties een belangrijk deel in beslag van de ‘opleiding’ of het klaarmaken voor een inwijding of toetreding.

Het is dus bij de ontwikkeling van mensen belangrijk om te leren hoe met de emoties om te gaan; hoe ze op te geven; ze te controleren en transformeren; hoe de intrinsieke wijsheid ervan te ontdekken om uiteindelijk te ontdekken hoe we de emoties kunnen gebruiken om op het spirituele pad vooruitgang te boeken.

Als we met emoties willen werken is het noodzaak eerst te weten waarom we er überhaupt wat mee zouden moeten doen. Dit lijkt weliswaar zonneklaar, maar is in feite lang niet zo eenvoudig als het zich in eerst instantie voordoet. Sommige emoties ervaren we immers als erg prettig en zonder die pleziertjes te moeten leven is zelfs onbegrijpelijk. En dat niet alleen; wat gebeurt er met ons als we geen emoties meer zouden hebben?

De Vajrayana leer maakt ons duidelijk dat een emotie als zodanig geen enkel probleem is. Het is simpelweg geestelijke activiteit; energie in beweging die ofwel positief, dan wel negatief wordt al naar gelang onze reactie erop. Als deze energie opkomt in een toestand van verwarring; een staat waarin we ons eraan hechten of die energie juist afweren, dan hebben we datgene wat we in het algemeen een ‘emotie’ noemen. Dit hechten, afweren of de verwarring heeft verschillende vormen, intensiteit en lijden als gevolg. Als diezelfde energie zich echter toont zonder verwarring, hechten of afweren, is er geen sprake van een emotionele staat en de energie opereert dan als wijsheidsactiviteit die ten goede komt aan alle levende wezens.

Het is voor westerlingen belangrijk dit te begrijpen om zo te voorkomen dat we het misverstaan en ten onterecht zouden concluderen dat het de bedoeling is om vrij te zijn van emoties. Daarom wordt vaak geadviseerd eerst wat theoretische kennis op te doen van de Vajrayana benadering, zodat als we spreken over ‘opgegeven of kwijtraken van emoties’, we weten dat dit zeker niet betekent een halfzachte ongevoelige zombie te worden. Het betekent dat we de chaotische reacties opgeven die we hebben ten aanzien van deze natuurlijke energie van onze geest.———-

Over resoundeffects

Mijn naam is Gabriele van Doorn, ik woon in Heerlen - Parkstad Z.Limburg. * mijn website is te vinden op: www.klank-kleur.nl/ * en U kunt me vinden op: http://nl.linkedin.com/in/gabrielevandoorn
Dit bericht werd geplaatst in Meer wetenschappelijk! en getagged met , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

5 reacties op BASIS-EMOTIES

  1. Elliot zegt:

    I blog frequently and I really appreciate your information. This article has really peaked my interest. I will book mark your blog and keep checking for new information about once a week. I opted in for your RSS feed too.

  2. Aw, this was an incredibly good post. Spending some time and actual effort to create a superb article… but what can I say… I put things off a whole lot and don’t manage to get anything done.

  3. hello there and thank you for your information – I have certainly picked up anything new from right here. I did however expertise some technical issues using this web site, since I experienced to reload the web site a lot of times previous to I could get it to load correctly. I had been wondering if your web hosting is OK? Not that I am complaining, but slow loading instances times will often affect your placement in google and could damage your high quality score if ads and marketing with Adwords. Anyway I am adding this RSS to my email and can look out for much more of your respective intriguing content.

    Ensure that you update this again very soon.

  4. mia ritzerfeld zegt:

    hoi gabriele.
    ik heb de arikelen over emoties gelezen.
    interessant -leerrijk nooit te oud om te leren …
    groetjes mia.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s